Handleiding: Torpedo naaf demonteren en opnieuw samenstellen

Stel je even voor: je fietst lekker, je ketting loopt soepel, en dan hoor je dat geluid. Een zacht, irritant gekraak of een geratel dat je niet hoort horen.

Grote kans dat je torpedo naaf aan vervanging toe is of gewoon even flink schoongemaakt moet worden. Geen paniek! Het klinkt ingewikkelder dan het is. Een torpedo naaf (die klassieke naaf met een terugtraprem) is een meesterwerkje van eenvoud.

Met de juiste tools, een beetje geduld en deze handleiding ben je er zo weer.

Deze gids neemt je mee door het hele proces, van het loswrikken van het achterwiel tot het vastdraaien van de laatste moer. We gaan voor een resultaat waar je weer jaren mee kunt fietsen. Laten we beginnen.

Wat heb je nodig? De torpedo naaf tools

Voordat je je fiets ondersteboven keert, is het slim om je spullen op orde te hebben. Je wilt niet midden in de klus ineens naar de bouwmarkt moeten. Voor het demonteren en monteren van een standaard torpedo naaf heb je eigenlijk maar een paar specifieke dingen nodig.

De onmisbare gereedschappen

• Moersleutels: Een 15mm moersleutel voor de moeren op de as. Een steeksleutel is vaak fijner dan een dopsleutel omdat je meer gevoel houdt.
• Naafvork of steeksleutel: Je hebt een speciale naafvork nodig om de naafmoer los te draaien. Dit is de grootste moer aan de linkerkant van je fiets. Een steeksleutel van 15mm of 17mm kan soms ook, maar een naafvork voorkomt dat je de moer beschadigt.
• Fietspompsleutel: De kleinste ringsteeksleutel die je hebt, past vaak op de boutjes van de remflens.
• Fietsketting: Om de cassette vast te zetten, of een speciale afneembare kettingzweep.
• Schroevendraaier: Een platte kop voor de spaaknippels (als je ze moet bijstellen) en voor het verwijderen van de fietsbel.
• Hamertje: Een licht hamertje voor het voorzichtig los tikken van onderdelen.

Benodigde materialen

• Naafvet: Speciaal naafvet of wit vet. Geen motorolie, dat spuit er zo weer uit.
• Doekjes en schoonmaakmiddel.
• Eventueel nieuwe lagers of een nieuwe naafas als je slijtage vermoedt.

Stap 1: Voorbereiding en het wiel eruit halen

Zet je fiets stabiel op de grond. Als je een achteruittraprem hebt, zit de rem in de naaf verwerkt.

De eerste stap is simpel: haal het achterwiel uit het frame. Schakel terug naar het kleinste tandwiel zodat de ketting losser hangt. Open de rem (bijna alle fietsen hebben een snelontgrendeling voor de rem). Draai de asmoeren los met je 15mm moersleutel.

Let op: bij een fiets met een derailleur moet je de ketting van de cassette afhalen. Gebruik hiervoor je kettingzweep of koppel de ketting tijdelijk los.

Til het wiel uit het frame. Leg het wiel op een schone ondergrond, met de naaf naar boven.

Stap 2: De torpedo naaf demonteren

Hier begint het echte werk. We gaan de naaf openschroeven.

De linkerzijde losmaken

De torpedo naaf bestaat uit een linker- en rechterkant, met daartussen de as en de lagers. De linkerkant van de naaf is meestal de kant met de moer die je vastdraait om de spaken te spannen, maar bij een standaard torpedo naaf is dit de kant zonder de remflens. Je ziet hier een moer (de naafmoer) die vastzit met een krasje of een moer die je vastdraait met een naafvork. Gebruik je naafvork om de moer los te draaien.

Let op: de draairichting is soms anders dan je denkt. Bij de meeste torpedo naven draai je de moer rechtsom los (tegen de klok in, als je vanaf de linkerkant kijkt).

Haal de moer en de bijbehorende borgring eraf. Trek nu de as naar rechts uit de naaf.

De rechterzijde en de remflens

De linker kant blijft meestal zitten. De rechterkant van de naaf bevat vaak de remflens. Als je de as eruit haalt, zie je een veer en een plunjertje (de remvoering).

Voorzichtig verwijder je deze onderdelen. Ze kunnen soms wat vastzitten door oud vet, maar ze moeten er makkelijk uitkomen.

De remflens zelf zit vaak vastgeschroefd aan de naafhuls. Bij sommige naven zit er een moer op de as die de remflens op zijn plek houdt. Bij andere modellen zit de remflens vast met een veerclip of is deze vastgeklikt.

Controleer of je een Shimano, Sturmey Archer of een ander merk hebt, want dit verschilt per type.

De lagers en de as

Zodra de as vrij is, haal je de lagerkogels uit de cups. Doe dit voorzichtig, want ze kunnen rollen. Tel ze na!

Een torpedo naaf heeft meestal 10 kogeltjes per kant (maar controleer dit, want sommige naven hebben er 11).

Als je de kogeltjes kwijt bent, kun je niet verder. Maak de as en de cups schoon. Verwijder al het oude vet met een doekje. Inspecteer de kogeltjes op slijtage of beschadigingen.

Zit er een hoekje af of zie je donkere plekken? Gooi ze dan weg en koop nieuwe kogeltjes van het juiste formaat (meestal 3/16 inch).

Stap 3: Schoonmaken en inspecteren

Een schone naaf is een gelukkige naaf. Veeg de binnenkant van de naafhuls grondig schoon. Let op de randen waar de kogeltjes overheen rollen; die moeten glad zijn.

Als je roest of diepe krassen ziet, is het verstandig om de naaf te vervangen, maar bij normaal gebruik is dit zelden nodig.

Controleer ook de spaken. Zitten ze allemaal nog strak?

Een losse spaak kan de naaf scheef trekken. Als je twijfelt, is dit het moment om een fietsenmaker te bellen of de spaak zelf vast te draaien met een spaaksleutel.

Stap 4: Opnieuw samenstellen (de montage)

Je bent er bijna! Het opnieuw monteren is eigenlijk het omgekeerde van het demonteren, maar er zijn een paar cruciale punten waar je op moet letten.

De lagers vetten

Dit is het allerbelangrijkste onderdeel voor een soepele loop. Neem een kleine hoeveelheid naafvet.

Smeer de kogeltjes in en leg ze voorzichtig in de lagercup (de holte in de naafhuls). Je kunt ze vastplakken met het vet. Doe dit aan beide kanten.

De as terugplaatsen

Let op: vul de cup niet tot de rand. Er moet ruimte blijven voor de as en de lagerschotel. Te veel vet zorgt voor druk en kan de lagers beschadigen. Schuif de as voorzichtig door de naaf.

Zorg dat de kogeltjes op hun plek blijven liggen. Aan de linkerkant schuif je de as er zo in.

Aan de rechterkant moet je soms de remflens en de veer terugplaatsen. Wil je een Torpedo 2-versnellingsnaaf herstellen?

Afstellen en vastdraaien

Bij de meeste torpedo naven zit er een veer op de as die de remflens aandrukt. Zorg dat deze veer goed zit voordat je de as verder instuift. De remflens moet vrij kunnen draaien ten opzichte van de as, maar niet wiebelen.

De moer aan de linkerkant is cruciaal voor de spakenspanning. Draai de moer handvast aan.

Gebruik je naafvork om hem iets strakker te trekken, maar niet te strak! Je wilt dat het wiel soepel draait zonder speling. Test de speling: pak het wiel vast en probeer het heen en weer te bewegen.

Je voelt een lichte weerstand, maar het mag niet knarsen of vastlopen. Als het vastloopt, draai je de moer een klein stukje losser.

Als het teveel speelt, draai je hem strakker. De rechterkant (bij de remflens) wordt vaak vastgezet met een moer op de as.

Gebruik hier je fietspompsleutel of moersleutel voor. Draai deze goed vast, maar zonder brute kracht.

Stap 5: Het wiel terugplaatsen en testen

Haal de ketting over de cassette en plaats het wiel terug in de vork.

Heb je een klassiek systeem? Vergeet dan niet om je Sachs 7-speed versnellingsnaaf te smeren voor een soepele rit. Zorg dat de as diep genoeg in de vork zit (meestal tot aan de streep op de as). Draai de moeren vast met je 15mm sleutel.

Zorg dat beide kanten even ver naar buiten steken, zodat het wiel in het midden van de vork blijft. Sluit de rem weer aan.

Ga je een Sturmey-Archer 3-versnellingsnaaf reviseren? Volg dan onze stap-voor-stap uitleg.

Bij een terugtraprem moet je de remflens controleren. Zorg dat de remkabel op de juiste spanning is (meestal stel je dit bij de remhandel of bij de remflens zelf af). Testritten zijn essentiel. Zet je helm op en ga rustig rijden.

Trap een paar keer stevig achteruit om de rem te testen. Luister naar geluiden. Als je een licht getik hoort, kan het zijn dat de spaakspanning nog niet perfect is of dat de remflens iets raakt. Doe een paar rondjes en geniet van het resultaat.

Veelvoorkomende problemen en oplossingen

Soms loopt niet alles volgens plan. Hier een paar tips:

• De naafmoer zit muurvast: Gebruik een verlengstuk op je naafvork voor meer hefboomwerking. Tik voorzichtig met een hamertje op de steel van je gereedschap om trillingen los te maken.
• De rem reageert niet: Controleer of de veer in de naaf nog goed is. Een gebroken veer zorgt voor een slap gevoel.
• Spaken zijn los: Als je na het monteren merkt dat je wiel wiebelt, moet je de spaakspanning gelijkmatig bijstellen. Gebruik hiervoor een spaaksleutel.

Conclusie

Een torpedo naaf demonteren en opnieuw samenstellen is een klusje waar je even de tijd voor moet nemen, maar het is absoluut te doen.

Het geeft je fiets een tweede leven en bespaart je een hoop geld. Bovendien leer je je fiets veel beter kennen. Zorg dat je de juiste tools bij de hand hebt, werk netjes en vet de lagers goed in. Dan rijd je weer soepel door de stad. Dus, pak je gereedschap, zet je fiets op de kop en ga ervoor. Je kunt het!