Ken je dat? Je staat in de schuur, tuurt naar je geliefde klassieke fiets – misschien wel een oude Motobecane of een andere parel uit de vorige eeuw – en je voelt dat iets niet klopt.
▶Inhoudsopgave
Die trapas voelt korrelig, de pedalen draaien niet soepel, en die typische klassieke fiets-“bougie” (zoals sommige liefhebbers de trapas spottend noemen) maakt een hoop lawaai. Het is tijd voor een operatie. Trapas vervangen. Klinkt ingewikkeld? Dat valt reuze mee, als je maar weet wat je doet.
De trapas is het hart van je fietsaandrijving. Zonder een goede trapas draait niets soepel. In dit artikel lees je precies hoe je de versleten trapas vervangt, welke tools je nodig hebt en waar je op moet letten bij klassieke fietsen. Laten we beginnen.
Waarom de trapas vervangen?
Een trapas gaat lang mee, maar niet eeuwig. Vooral bij oudere fietsen, zoals die vintage Motobecane, merk je slijtage vaak als eerste aan een licht gerammel, een loopje in de lagers of een gevoel van speling.
Als je de pedalen draait en je voelt weerstand of hortingen, is het tijd voor actie.
Een versleten trapas zorgt niet alleen voor een vervelend rijgevoel, maar kan op den duur ook andere onderdelen, zoals de crankstel bouten of de trapasdraad, beschadigen. Veel klassieke fietsen hebben een zogenaamde “BSC” (British Standard Cycle) of “ITA” (Italian) draad. Dit zijn standaardmaten die al decennia lang gebruikt worden.
De maat die je vaak tegenkomt is 1.37 inch x 24 TPI (threads per inch). Dit is cruciaal om te weten, want het bepaalt welke trapas je kunt kopen.
Voor een klassieke fiets met een 68mm of 70mm bracket shell (de breedte van het frame) kies je vaak voor een klassieke cup-and-cone trapas. Dit systeem is perfect om af te stellen en gaat jarenlang mee als je het goed onderhoudt.
Wat heb je nodig? De juiste tools en onderdelen
Voordat je begint, zorg je dat je de juiste spullen bij elkaar hebt. Niets is frustrerender dan halverwege te moeten stoppen omdat je een speciale sleutel mist.
Essentiële gereedschappen
- Trapas moersleutel: Een 16mm of 17mm sleutel (afhankelijk van je moer) is vaak nodig, maar voor de klassieke cup-and-cone trapas heb je specifieke gereedschappen nodig.
- Cup-trekkers: Voor het losdraaien van de linker en rechter cup. Zorg dat je de juiste maat hebt (vaak 20mm of 22mm).
- Conus-sleutel: Om de conussen vast te zetten (meestal 13mm of 15mm).
- Moersleutel: Een steeksleutel of dopsleutel voor de lockring.
- Vet: Hoogwaardig fietsvet (bijvoorbeeld van merken als Park Tool of Shimano) is essentieel voor een lange levensduur.
- Schoonmaakmiddel: Ontvetter en een doek om de oude vetresten te verwijderen.
Onderdelen
Voor een klassieke fiets kies je vaak voor een nieuwe trapas van merken als Shimano (bijvoorbeeld de klassieke UN-55 series, hoewel die steeds schaarser worden), Stronglight, of Simplex.
Let op de breedte van je frame (68mm of 70mm) en de draad (BSC of ITA).
Stap-voor-stap: De oude trapas verwijderen
Het vervangen van de trapas begint met het verwijderen van de oude.
Stap 1: Voorbereiding
Volg deze stappen zorgvuldig. Zet je fiets stevig op een fietsenstandaard. Als je die niet hebt, zorg dan dat de fiets stabiel staat. Verwijder de crankstel bouten en de crankstellen.
Gebruik hierbij de juiste maat inbussleutel (vaak 8mm). Let op: bij oudere fietsen kunnen de bouten vastzitten door roest.
Stap 2: Losdraaien van de cups
Gebruik eventueel een beetje losweekmiddel, maar forceer niets. De trapas zit vast in de bracket shell via cups.
De rechter cup (vaak de vaste kant) draait je linksom los (tegen de klok in). De linker cup (de losse kant) draait je rechtsom los (met de klok mee). Gebruik de cup-trekkers voor grip.
Als de cups vastzitten, kun je voorzichtig met een hamer op de sleutel tikken, maar wees voorzichtig om het frame niet te beschadigen. Let op: Bij sommige klassieke fietsen zit er een lockring op de linker cup.
Deze moet je eerst losdraaien met een moersleutel voordat je de cup zelf kunt verwijderen. Als de cups los zijn, kun je de as (de staaf in het midden) eruit trekken. De lagerkogels zitten in de cups of aan de as zelf (bij cartridge trapassen).
Stap 3: Verwijderen van de as en lagers
Bij een cup-and-cone systeem zitten de kogels in de cups en op de as.
Let op dat je de kogels niet verliest – ze rollen snel weg! Tel ze na: meestal 10 of 11 kogels per kant.
Maak de bracket shell grondig schoon. Verwijder alle oude vetresten en roest met een doek en ontvetter.
Controleer of de draad in het frame nog intact is. Als de draad beschadigd is, moet je deze eerst repareren met een draadtap.
Stap-voor-stap: De nieuwe trapas monteren
Nu is het tijd voor de nieuwe trapas. We gaan uit van een klassieke cup-and-cone trapas, omdat dit het meest voorkomt bij vintage fietsen. Neem je nieuwe lagers (kogels) en de as.
Stap 1: Vet de lagers
Vet de as en de kogels royaal in met hoogwaardig fietsvet. Dit zorgt ervoor dat de lagers soepel draaien en niet snel slijten.
Stap 2: De cups monteren
Stop de kogels op hun plek – meestal 10 of 11 per kant, afhankelijk van de maat. Draai de rechter cup (de vaste kant) met de klok mee in het frame.
Gebruik de cup-trekkers om hem stevig vast te draaien. Let op: draai niet te strak, maar wel stevig genoeg. Plaats de linker cup (de losse kant) erin.
Draai deze eerst hand vast en gebruik dan de conus-sleutel om de spanning af te stellen.
Stap 3: Afstellen van de trapas
De conus moet strak genoeg zitten tegen de kogels, maar niet te strak – er moet geen speling zijn, maar de as moet wel soepel draaien. Dit is het belangrijkste onderdeel. Zet de linker conus vast met de conus-sleutel en draai de cup eroverheen. Gebruik de lockring (indien aanwezig) om alles op zijn plek te houden.
Controleer of de as soepel draait zonder speling. Draai de pedalen en voel of er geen hortingen zijn.
Stap 4: Crankstel terugplaatsen
Als het niet soepel loopt, draai je de conus iets losser of strakker.
Plaats de crankstellen op de as. Gebruik de bouten om ze vast te zetten. Zorg dat ze recht zitten en gelijkmatig vastgedraaid worden. Gebruik een momentsleutel als je die hebt, maar bij klassieke fietsen is handmatig vastdraaien vaak voldoende (goed aandraaien zonder te forceren).
Veelvoorkomende problemen en oplossingen
Bij het vervangen van de trapas of als je pedalen op een vintage fiets wilt vervangen, loop je soms tegen problemen aan. Hier wat tips:
- Vastgeroeste cups: Gebruik een goede cup-trekkers en voorzichtig geweld. Soms helpt een beetje opwarmen met een föhn (niet te heet!).
- Beschadigde draad: Controleer altijd de draad in het frame. Een draadtap is een goedkope oplossing om draad te herstellen.
- Verkeerde maat: Meet altijd de breedte van je bracket shell (68mm of 70mm) en de draad (BSC of ITA) voordat je een nieuwe trapas koopt.
- Speling: Als de as speling heeft, draai dan de conus iets strakker. Als het te strak is, draai dan losser.
Onderhoud na montage
Nadat je de trapas hebt vervangen, is regelonderhoud belangrijk. Vet de trapas eens per jaar opnieuw in, vooral als je in de regen fietst.
Controleer of de bouten van het crankstel nog vastzitten. Een goed onderhouden trapas gaat jarenlang mee, zelfs op een klassieke fiets.
Conclusie
Het vervangen van de trapas op een klassieke fiets is een klusje waar je trots op kunt zijn.
Met de juiste tools, een beetje geduld en deze stappen ben je zo klaar. Je fiets rijdt weer als nieuw, en die oude “bougie” is verleden tijd. Dus pak je gereedschap, ga aan de slag en geniet van je gerestaureerde klassieker!
Veelgestelde vragen
Kan ik zelf de trapas vervangen?
Ja, het vervangen van een trapas is zeker te doen voor een ervaren fietsenmaker of iemand met wat technische affiniteit. Met de juiste gereedschappen en een beetje geduld kun je dit zelf doen, waardoor je geld bespaart en leert over de werking van je fiets.
Hoe weet je welke trapas je nodig hebt?
Het is wel belangrijk om de instructies goed te volgen en voorzichtig te werk te gaan. Om de juiste trapas te kiezen, meet je eerst de breedte van het brackethuis van je fiets, meestal tussen de 68 en 70 mm. Vervolgens controleer je of je frame schroefdraad (zoals de BSC of ITA draad) heeft of een pressfit-bevestiging.
Hoe draai je een trapas los?
Het is cruciaal om de juiste maat en type trapas te selecteren voor een goede pasvorm en functioneren.
Hoe haal je een fietstrapper eraf?
Bij het losdraaien van een trapas, zoek je eerst de twee binnenzeskantbouten die de cups vasthouden. Gebruik vervolgens de bijbehorende cup-trekkers om de linker en rechter cup los te wrikken. Let op: zorg ervoor dat je de juiste maat cup-trekkers gebruikt om schade aan de cups te voorkomen. Om een fietstrapper te verwijderen, begin je met het losdraaien van de lockring met een passende moersleutel.
Past elk crankstel op elke trapas?
Vervolgens gebruik je cup-trekkers om de linker en rechter cup los te wrikken, waarna je de cranksteel met de hand of met behulp van een trekker kunt verwijderen. Nee, niet elk crankstel past op elke trapas.
Vervangende cranks hebben vaak een specifieke asdiameter en aslengte die overeenkomen met de trapas. Standaard trapassen zoals BSC of ITA hebben bijvoorbeeld een specifieke breedte en draadmaat, dus controleer altijd de compatibiliteit voordat je een nieuw crankstel koopt.